Drie menukaarten uit oorlogstijd

Hotel-restaurant ’t Lansink

Het tuindorp ’t Lansink in Hengelo werd vanaf 1911 gebouwd door de firma’s Stork, Dikkers & Co en de Nederlandsche Katoenspinnerij. Dit was een vooruitstrevend sociaal project, aangezien in de wijk werd gebouwd voor arbeiders, bazen, ingenieurs en klerken. Dit moest de onderlinge sociale cohesie bevorderen, want de dichtbevolkte arbeiderswijken bleken onwenselijke situaties met zich mee te brengen. Daarnaast werden de verschillende woningtypen gebouwd naar de laatste wooneisen (zoals aansluiting op waterleiding en riollering) en waren de woningen voorzien van ruime tuintjes.ⁱ Ir. C.F. ‘Coen’ Stork (1865-1934) speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de wijk, maar trad daarmee ook in de voetsporen van zijn sociaal betrokken vader, fabrikant Charles Th. Stork (1822-1895). Het fraaie aanzien van de woningen heeft men te danken aan architect Karel Muller.

In het middelpunt van het dorp, aan het C.T. Storkplein, werd in 1916 een theehuis gebouwd dat vijf jaren later werd uitgebouwd tot het gerenomeerde hotel-restaurant ’t Lansink. Alle kamers waren voorzien van centrale verwarming, electrische verlichting en koud en warm stromend water op ‘alle logeerkamers’, aldus de trotse uitbater J.D. Jens. Ook refereerde hij in krantenadvertenties aan de ‘prima keuken’.ⁱⁱ Dit was nog in de tijd dat een telefoonnummer in Hengelo slechts twee getallen kende (’t Lansink: telefoonnummer 56). In 1923 werd de zaak overgenomen door H.A. Weijschede, die het hotel-restaurant een kleine 40 jaar zou runnen!

“De heer Weijschede werd directeur van een eenvoudig bedrijf. Hij slaagde erin – mede dankzij de steun van zijn vrouw – er een uitstekende naam aan te geven en er een persoonlijke sfeer te scheppen. Het hotel is meegegroeid met de stad en met de industrie, die behoefte heeft aan accommodatie voor haar bezoekers. Tot aan de oorlog reden chauffeurs naar het station om aangekomen reizigers te vragen of deze een hotel zochten. Dikwijls is het in de begintijd van ’t Lansink voorgekomen, dat gasten die op deze manier waren gewonnen, op de toen nog onverlichte en ’s avonds enigszins onheilspellend uitziende Lansinkesweg komende, verschrikt uitriepen terug te keren. In zo’n negorij waren ze liever niet en van een hotel daar kon je helemaal niets verwachten. (…)
Toen de heer Weijschede begon, had hij behalve van z’n echtgenote steun van een keukenmeisje en een kelner. In de loop der jaren heeft het aantal personeelsleden zich uitgebreid tot twintig. Het hotel heeft weliswaar de noodzakelijke uitbreiding en verandering ondergaan, maar het interieur is nagenoeg niet gewijzigd. (…)“
(Twentsch Dagblad Tubantia, 21 juni 1962)

Diner in ’t Lansink, 25 december 1939

Tot de vaste clientèle behoorde o.a. de weduwe Gerharda A. Jordaan-Martens (1860-1943) uit Haaksbergen. Zij woonde in de Villa Jordaan aan de Spoorstraat (nr. 32) in Haaksbergen. Eind jaren ’30 bleek het aantal Jordaan-telgen dusdanig uitgegroeid (met vier kinderen + partners en zestien kleinkinderen) dat voor diners buitenshuis werd gekozen.

Een van de oudste menukaarten van ’t Lansink dateert van Eerste Kerstdag 1939. Drie maanden eerder verklaarden Groot-Brittanië en Frankrijk de oorlog aan Duitsland, nadat de Duitsers op 1 september 1939 Polen waren binnengevallen. December 1939 stond verder in het teken van de aanval der Russen op Finland, de zg. ‘Winteroorlog’ waarbij Finland twee oostelijke gewesten grotendeels verloor: Karelië en Salla. Ondanks de neutrale opstelling van Nederland, werd ook in ons land het (povere) leger gemobiliseerd. Het was een kerstperiode waarin sommige Nederlanders rekenden op een blijvende neutraliteit van ons land (zoals in de Eerste Wereldoorlog) en anderen escalatie vreesden. De menukaart, die op de achterzijde traditiegetrouw werd ondertekend door alle aanwezigen, blonk uit door internationale gerechten waarvan de namen verwijzen naar o.a. Andalusië, Parijs en Siberië.

• Consommé Andalouse (een heldere runderbouillon met tomatenpuree en een garnituur van rijst en julienne van magere ham)
• Homard Thermidor (een court-bouillon gepocheerde kreeft waarvan het staartvlees in médaillons is gesneden. Het overige vlees wordt uit scharen, romp en poten gehaald, gesneden en verwerkt tot een salpicon, gebonden met sauce Berry, witte wijn, room en mosterpoeder) (Frankrijk) met pilaw rijst (in boter gefruite ui en rijst, waarna gevogeltebouillon toegevoegd en gegaard tot de rijst alle bouillon heeft opgenomen, vermengd met boter) (Midden-Oosten)
• Poularde de Breda Roti compote fine (een kipgerecht waarvan de bereidingswijze ontbreekt) met Pommes Parissiene (rauwe geschilde aardappelen, met een aardappelboortje van 1 cm rond uitgeboord, geblancheerd en in boter goudbruin gebakken)
• Omelette Sibérienne (bestaande uit een met plakken cake bedekt stuk vanille-ijs met daaromheen een dikke laag opgeklopt eiwit dat met rum wordt besprenkeld) en vruchten (beschrijvingen afkomstig van www.gastropedia.nl)

Diner in ’t Lansink, 7 december 1940

De laatste menukaart van het Lansink dateert van 7 december 1940. Die dag vierde Gerharda Jordaan-Martens in het hotel-restaurant haar 80e verjaardag temidden van haar familieleden. Een kleinzoon, Han Jordaan (1918-1945), was alleen niet van de partij; hij was in de zomer van 1940 in Manchester afgestudeerd als textielingenieur, maar terugkeer naar Nederland was vanwege de Duitse bezetting niet raadzaam. Ondertussen was Duitsland begonnen met de ‘Blitz’ op Londen; een aanhoudende serie bombardementen verwoestte eind 1940 een derde deel van de stad en 30.000 inwoners werden gedood.

Hoewel de familie Jordaan uiteraard het leven van hun geliefde 80-jarige moeder en grootmoeder wilde vieren, was de menukaart in oorlogstijd soberder dan een jaar tevoren: geen deftige omschrijvingen, maar doeltreffend ‘kippensoep’, ‘gekookte forel’, ‘gebraden eendvogel’, ‘chipolatapudding’ en ‘vruchten’.

Diner op de Bleeck, 4 december 1941

Een jaar later vierde de familie de 81e verjaardag van Gerharda Jordaan-Martens. Ditmaal niet in ’t Lansink, maar op huize De Bleeck in Haaksbergen. Dit was niet alleen het woonhuis van haar oudste zoon J.G.H. ‘Gerhard’ Jordaan (1888-1951), maar inmiddels ook haar woning geworden. In oktober 1941 werd de 80-jarige weduwe namelijk door de Duitsers uit haar Villa Jordaan gezet. Vol bewondering spraken familieleden later over de kranigheid waarin zij dat lot heeft gedragen. Later zouden ook nog tijdelijk de twee broers van Gerhard hun intrek nemen op De Bleeck, nadat ook hun woonhuizen resp. werden gevorderd en gebombardeerd. Ondanks het inschikken en aanpassen, koesterde Gerhard Jordaan die tijd waarin de familie zo nauw met elkaar samenleefde. Men maakte er het beste van en stelde zich flexibel op, zo blijkt ook uit de laatste menukaart van deze reeks. Midden in oorlogstijd werd, ondanks de beperkte middelen, voor ‘Oma’ een menu samengesteld bestaande uit haring met toast, tomatensoep, forellen met botersaus en (ludiek)…

“Fantasie à la Bleeck à la jardinière”

• Gerharda Jordaan-Martens overleed op De Bleeck op 6 maart 1943 en werd begraven op de particuliere begraafplaats aan de Spoorstraat in Haaksbergen, naast haar door de Duitsers gevorderde ‘Villa Jordaan’. Na de oorlog werd de villa jarenlang gebruikt als kantine voor de firma D. Jordaan & Zonen.
• Tot 2004 werd hotel-restaurant ’t Lansink gerund door de familie Weijschede. Later werd het etablissement overgenomen door voornoemde chefkok Van Galen. Ter ere van het 100-jarig bestaan in 2016 verkreeg hotel-restaurant ’t Lansink het predikant ‘Hofleverancier’.
• Archief Twentse Textielfamilies, familiearchief Jordaan, inv.nr. 760

iTuindorproute juli 2013, https://www.canonsociaalwerk.eu/1910-Fabrieksdorpen/1374048510_tuindorproute_juli_2013.pdf

iiNieuwe Rotterdamsche Courant, 11 maart 1922